Do debaty o przyszłości oprocentowania kredytów mieszkaniowych wrócił pomysł, który brzmi prosto: liczyć raty bezpośrednio według stopy banku centralnego, a nie według rynkowego WIBOR-u. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego wskazuje zalety takiego rozwiązania. Ministerstwo Finansów zgłasza obawy. Różnica zdań między dwiema instytucjami dobrze pokazuje, że temat nie jest tak oczywisty, jak się wydaje.
O co właściwie chodzi w tym pomyśle?
Dziś większość kredytów hipotecznych ze zmiennym oprocentowaniem opiera się na wskaźniku WIBOR powiększonym o marżę banku. WIBOR to stawka z rynku międzybankowego. Reaguje na decyzje Rady Polityki Pieniężnej, ale nie jest z nimi tożsama - potrafi wyprzedzać ruchy stóp albo zachowywać się inaczej, niż spodziewa się kredytobiorca.
Alternatywa zakłada, że punktem odniesienia byłaby wprost stopa referencyjna NBP. Rada ją ustala, więc kierunek zmian rat byłby dla klienta czytelniejszy. Obniża RPP stopy - spada rata. Podnosi - rośnie. Bez pośrednika w postaci wskaźnika, którego przeciętny kredytobiorca nie śledzi na co dzień.
Jakie zalety widzi UKNF?
Nadzór zwraca uwagę przede wszystkim na przejrzystość. Stopa banku centralnego jest publiczna, znana z wyprzedzeniem i łatwa do zrozumienia. Kredytobiorca wie, od czego zależy jego rata i kto o tym decyduje.
Drugi argument to mniejsze pole do sporów prawnych. Wokół WIBOR-u od lat toczą się dyskusje o sposobie jego wyznaczania i pozwy podważające klauzule w umowach. Oparcie oprocentowania na oficjalnej stopie NBP mogłoby część tych wątpliwości uciąć. To istotne w momencie, gdy sądy coraz częściej pochylają się nad konstrukcją kredytów złotowych.
Czego obawia się Ministerstwo Finansów?
Resort finansów patrzy na sprawę szerzej. Stopa NBP to narzędzie polityki pieniężnej, a nie cena pieniądza na rynku. Sztywne przypięcie do niej kredytów mogłoby wpłynąć na to, jak decyzje RPP przekładają się na całą gospodarkę.
Pojawia się też pytanie o koszt po stronie banków. Instytucje finansują akcję kredytową między innymi w oparciu o stawki rynkowe. Jeśli przychód z kredytu byłby liczony według stopy NBP, a koszt finansowania według rynku, różnica musiałaby gdzieś trafić. Najczęściej ląduje w marży. Innymi słowy - to, co klient zyskałby na czytelności, mógłby częściowo oddać w wyższej marży.
MF sygnalizuje również, że zmiana wymagałaby przebudowy umów, systemów i sposobu zarządzania ryzykiem. To nie jest korekta na kilka miesięcy.
Co to oznaczałoby dla raty?
Policzmy na przykładzie, wyłącznie poglądowo. Kredyt 400 tys. zł na 25 lat przy oprocentowaniu rzędu 7 proc. to rata około 2 830 zł miesięcznie. Spadek oprocentowania o 1 punkt procentowy obniża ją do mniej więcej 2 570 zł. Różnica to około 260 zł.
Sęk w tym, że sama zmiana wskaźnika bazowego nie gwarantuje niższej raty. Kluczowa jest suma: stopa lub wskaźnik plus marża. Jeśli banki podniosłyby marże, żeby zrekompensować sobie inny sposób liczenia, korzyść dla kredytobiorcy mogłaby stopnieć. Dlatego każdą taką reformę trzeba oceniać po całkowitym koszcie kredytu i RRSO, a nie po jednym parametrze.
Kiedy poznamy rozstrzygnięcie?
Na razie to etap analiz i wymiany argumentów, nie gotowa ustawa. Pomysł wpisuje się w szerszą dyskusję o reformie wskaźników referencyjnych, która i tak toczy się w Polsce od kilku lat. Dla osób planujących hipotekę praktyczny wniosek jest jeden: warunki liczenia oprocentowania mogą się zmieniać, więc przy podpisywaniu umowy trzeba dokładnie czytać, od czego zależy rata i jak bank może ją modyfikować.
Zmienne oprocentowanie zawsze niesie ryzyko wzrostu raty - niezależnie od tego, czy jego podstawą jest WIBOR, czy stopa NBP. To wciąż ten sam mechanizm, tylko inaczej zakotwiczony.